Jaka przerzutka do roweru elektrycznego? Jak dobrać model

Reklama

Najpierw ustal, czy wymieniasz przerzutkę, czy zmieniasz cały napęd

To najważniejsze rozróżnienie przy wyborze części. Osoba, której uszkodziła się tylna przerzutka, ma inny problem niż ktoś, kto buduje rower od podstaw albo chce przebudować cały napęd. Przy zwykłej wymianie nie zaczynaj więc od pytania, która przerzutka jest „najlepsza”, tylko od identyfikacji tego, co już znajduje się w rowerze.

Sprawdź oznaczenie obecnej przerzutki, liczbę przełożeń z tyłu, model manetki, zakres kasety oraz sposób mocowania przerzutki. Sama liczba biegów nie potwierdza kompatybilności. Dwie przerzutki opisane jako 10-rzędowe mogą należeć do różnych systemów i nie współpracować z tą samą manetką czy kasetą.

Przerzutka zewnętrzna czy piasta wielobiegowa – co wybrać

Przerzutka zewnętrzna

Klasyczna tylna przerzutka współpracująca z kasetą i łańcuchem jest bardzo uniwersalnym rozwiązaniem stosowanym w elektrycznych rowerach górskich, trekkingowych, gravelowych i turystycznych. Pozwala uzyskać szeroki zakres przełożeń, a części zamienne i serwis są powszechnie dostępne.

Dobrze sprawdza się tam, gdzie jeździsz po pagórkach, w górach, z sakwami albo po trasach wymagających dużej różnicy między najlżejszym a najcięższym przełożeniem. W porównaniu z zamkniętym mechanizmem piasty przerzutka jest jednak bardziej wystawiona na błoto, uderzenia i przypadkowe skrzywienie haka.

Piasta wielobiegowa i przekładnia bezstopniowa

W piaście wielobiegowej mechanizm odpowiedzialny za przełożenia znajduje się wewnątrz tylnej piasty. Do tej grupy należą m.in. Shimano Nexus Inter-5E i Rohloff SPEEDHUB. Enviolo działa inaczej mechanicznie, ponieważ jest przekładnią bezstopniową, ale z punktu widzenia użytkownika również zastępuje klasyczną tylną przerzutkę i wielorzędową kasetę.

Takie rozwiązania są szczególnie wygodne w mieście i rowerach użytkowych. Mechanizm jest lepiej osłonięty przed czynnikami zewnętrznymi, a wiele piast umożliwia wybranie przełożenia podczas postoju. Zwykle trzeba jednak liczyć się z wyższą masą, ceną albo bardziej specjalistycznym serwisem niż w przypadku popularnego napędu zewnętrznego.

Przy mocnym silniku centralnym nie wystarczy przy tym sprawdzić jednej wartości w niutonometrach. Producenci przekładni stosują własne zasady dotyczące momentu wejściowego, masy całkowitej roweru oraz wymaganych proporcji między przednią i tylną zębatką.

Elektroniczna i automatyczna zmiana biegów – czym różni się od rodzaju przekładni

Shimano Di2, SRAM AXS czy Bosch eShift bywają przedstawiane jako osobna kategoria obok przerzutki i piasty. To może być mylące. Przerzutka zewnętrzna, piasta wielobiegowa lub przekładnia bezstopniowa opisują sposób mechanicznego uzyskiwania przełożeń, natomiast elektronika opisuje sposób sterowania tym układem.

Elektronicznie sterowana może być zarówno klasyczna tylna przerzutka, jak i piasta. W niektórych rowerach system zmiany przełożeń współpracuje dodatkowo z jednostką napędową, dzięki czemu może np. dobierać biegi automatycznie albo chwilowo dostosować wspomaganie, aby zmiana była płynniejsza.

Jeśli interesuje Cię ten temat szerzej, osobno opisuję automatyczną zmianę biegów w rowerze elektrycznym i różnice między najpopularniejszymi systemami.

Jaka przerzutka do roweru elektrycznego w zależności od typu silnika

Silnik centralny

W typowym rowerze z silnikiem centralnym i napędem łańcuchowym siła rowerzysty oraz silnika trafia na tylne koło przez przednią zębatkę, łańcuch i kasetę. Z tego powodu stan całego napędu ma większe znaczenie niż w podobnym rowerze z silnikiem w piaście.

Zużyty łańcuch, źle dobrane przełożenie czy nieprawidłowa regulacja mogą przyspieszać zużycie kasety i zębatek. Sama maksymalna liczba Nm podawana przez producenta silnika nie określa jednak trwałości napędu. Znaczenie mają również przełożenie, kadencja, siła rowerzysty, masa zestawu i sposób jazdy.

Jeżeli rower jest mocno eksploatowany, warto szukać podzespołów zaprojektowanych do pracy pod wysokim obciążeniem. Konkretny model trzeba jednak zawsze dobierać jako część całego kompatybilnego układu, a nie tylko na podstawie nazwy grupy.

Silnik w tylnej piaście

W typowym rowerze z silnikiem w tylnej piaście moment silnika jest przekazywany bezpośrednio na koło, a nie przez łańcuch i kasetę. Mechaniczny napęd przenosi więc przede wszystkim siłę rowerzysty. Ogranicza to dodatkowe obciążenie łańcucha i kasety wynikające bezpośrednio z pracy silnika.

Najczęściej stosuje się tu klasyczną przerzutkę zewnętrzną współpracującą z kasetą lub wolnobiegiem, zależnie od konstrukcji silnika. Osobnej tylnej piasty wielobiegowej zwykle nie można zamontować, ponieważ jej miejsce w kole zajmuje już silnik.

Silnik w przedniej piaście

Silnik w przednim kole nie zajmuje miejsca w tylnej piaście, dlatego z tyłu można zastosować klasyczną przerzutkę zewnętrzną albo zgodną piastę wielobiegową. Takie konfiguracje spotyka się przede wszystkim w rowerach miejskich i prostszych konstrukcjach trekkingowych.

Reklama

Jaki system zmiany biegów pasuje do stylu jazdy

Popularne systemy – co warto o nich wiedzieć

Shimano CUES i LINKGLIDE

Shimano CUES to rodzina podzespołów obejmująca m.in. przerzutki, manetki i kasety. Ważnym elementem tej platformy jest LINKGLIDE, zaprojektowany z naciskiem na trwałość i płynną zmianę przełożeń także w rowerach elektrycznych o wysokim momencie obrotowym.

Shimano deklaruje dla LINKGLIDE nawet trzykrotnie większą trwałość w porównaniu z HYPERGLIDE w określonych warunkach testowych. Nie oznacza to, że każdemu użytkownikowi kaseta lub łańcuch przejedzie dokładnie trzy razy więcej kilometrów – rzeczywista trwałość zależy od warunków jazdy, konserwacji i konfiguracji napędu.

Jeśli rozważasz tę grupę, dokładniej opisuję ją w materiale Shimano CUES U6000 – specyfikacja i kompatybilność.

Shimano Nexus Inter-5E

Nexus Inter-5E to pięciobiegowa piasta Shimano przygotowana specjalnie do rowerów elektrycznych. Producent podaje zakres przełożeń 263% oraz o 50% większą trwałość względem serii SG-C6000.

Shimano deklaruje również niezawodną zmianę przełożeń przy trzykrotnie większym momencie pedałowania podczas zmiany biegu w porównaniu z SG-C6000. Nie oznacza to jednak „trzykrotnie większego dopuszczalnego momentu silnika”. W odpowiedniej konfiguracji Di2 możliwa jest także automatyczna zmiana przełożeń.

SRAM Eagle i Eagle Transmission

Rodzina SRAM Eagle jest szeroko stosowana w rowerach górskich, również elektrycznych. Eagle Transmission różni się jednak konstrukcją od tradycyjnej przerzutki. System Full Mount mocuje przerzutkę bezpośrednio do przygotowanego interfejsu ramy wokół osi koła, bez klasycznego haka przerzutki.

Rama musi mieć odpowiedni interfejs UDH, a elementy Eagle Transmission należą do systemu T-Type. Przy modernizacji trzeba więc sprawdzić zgodność całego zestawu – nie tylko samej przerzutki.

Rohloff SPEEDHUB 500/14

Rohloff SPEEDHUB ma 14 równomiernie zestopniowanych biegów, różniących się o 13,6%, oraz całkowity zakres przełożeń 526%. Producent podaje maksymalny moment wejściowy na zębatce piasty wynoszący 130 Nm.

Nie można jednak zestawić tych 130 Nm bezpośrednio z maksymalnym momentem silnika. Moment docierający do mechanizmu piasty zależy od przełożenia pomiędzy przednią zębatką a zębatką SPEEDHUB. Rohloff określa dlatego minimalny współczynnik przełożenia pierwotnego.

Dla roweru jednoosobowego i rowerzysty o masie do 100 kg minimalna wartość wynosi 1,9. Dla rowerzystów powyżej 100 kg oraz zastosowań tandemowych, cargo i recumbent producent podaje 2,5. Przy zębatkach piasty 13 lub 14T wymagany jest współczynnik 3,0 niezależnie od zastosowania. Dobór Rohloffa do silnika centralnego powinien więc opierać się na tabelach producenta, a nie na prostym porównaniu dwóch wartości w Nm.

Enviolo i Automatiq

Enviolo wykorzystuje przekładnię bezstopniową, dzięki której użytkownik nie wybiera kolejnych sztywnych biegów tak jak w klasycznej przerzutce. Wersja Automatiq może elektronicznie sterować przełożeniem i utrzymywać wybraną kadencję.

Nie istnieje jednak jeden limit momentu właściwy dla wszystkich przekładni Enviolo. Według aktualnej dokumentacji Urban jest przeznaczony do 60 Nm przy masie całkowitej 140 kg, City do 75 Nm przy 160 kg, a Utility MY2026 do 120 Nm przy 180 kg. Inne serie mają własne limity i wymagania.

Przed zakupem trzeba więc znać dokładną wersję przekładni, dopuszczalną masę całkowitą oraz wymagane przez producenta proporcje zębatek. Sama informacja, że silnik ma np. 85 Nm, nie potwierdza kompatybilności.

Bosch eShift

Bosch eShift nie jest osobną przerzutką. To integracja napędu Bosch z kompatybilnym systemem zmiany przełożeń. Dostępne funkcje zależą od zastosowanej przerzutki lub przekładni oraz konfiguracji przygotowanej przez producenta roweru.

W niektórych systemach eShift silnik może odpowiednio dostosować wspomaganie podczas zmiany biegu, a inne konfiguracje pozwalają na automatyczną zmianę przełożeń lub utrzymywanie zadanej kadencji. Nie należy więc traktować eShift jako uniwersalnego zestawu, który można bez sprawdzania kompatybilności zamontować w dowolnym rowerze z silnikiem Bosch.

Czy mocniejszy silnik wymaga mocniejszej przerzutki

Nie ma prostej zasady mówiącej, że silnik o momencie 100 Nm wymaga konkretnej klasy przerzutki, a 60 Nm już nie. Przy silniku centralnym wyższy moment może zwiększać obciążenie napędu, ale maksymalna wartość podawana w specyfikacji silnika nie jest przekazywana przez cały czas ani nie obciąża wszystkich części w identyczny sposób.

Reklama

Na rzeczywiste obciążenie wpływają również przełożenie, kadencja, siła rowerzysty, masa zestawu, ukształtowanie terenu oraz sposób zmiany biegów. Przerzutka prowadzi i napina łańcuch oraz odpowiada za zmianę przełożenia, natomiast siły napędowe przenoszą także łańcuch, zębatki, kaseta i bębenek.

Dokładniej wyjaśniam tę zależność w artykule czy silnik o momencie 100 Nm szybciej zużywa napęd niż 60 Nm.

Jak zmieniać biegi i wydłużyć życie napędu

Nie ma jednej techniki zmiany biegów właściwej dla wszystkich współczesnych napędów. W tradycyjnym układzie gwałtowna zmiana kilku przełożeń przy bardzo dużym nacisku na pedały może mocno obciążać łańcuch i zębatki. Dlatego dobrze jest odpowiednio wcześnie zredukować bieg przed stromym podjazdem, zamiast czekać do chwili, gdy kadencja mocno spadnie.

Jednocześnie część nowych systemów została zaprojektowana do sprawnej zmiany przy wysokim obciążeniu. SRAM wskazuje możliwość zmiany Eagle Transmission pod pełną mocą, a Shimano projektuje LINKGLIDE z myślą o pracy przy dużym napięciu łańcucha. Zamiast stosować uniwersalną zasadę „nigdy nie zmieniaj biegu pod obciążeniem”, lepiej przestrzegać zaleceń producenta konkretnego napędu.

• Redukuj przełożenie przed stromym podjazdem, zanim jazda stanie się siłowa.
• Regularnie czyść i smaruj łańcuch odpowiednio do warunków jazdy.
• Kontroluj wydłużenie łańcucha, zanim zacznie przyspieszać zużycie kasety i przedniej zębatki.
• Po uderzeniu w przerzutkę sprawdź jej ustawienie i stan haka, jeśli dany system go wykorzystuje.
• W systemach elektronicznych dbaj o zasilanie i aktualizacje oprogramowania zgodnie z instrukcją producenta.

Więcej praktycznych wskazówek znajdziesz w poradniku jak poprawnie zmieniać przełożenia w rowerze elektrycznym. Jeśli natomiast przerzutka hałasuje, nie trafia precyzyjnie w wybrane biegi albo zbliża się do szprych, sprawdź regulację tylnej przerzutki oraz stan zużycia łańcucha.

A co z rowerami elektrycznymi bez klasycznej tylnej przerzutki

Na rynku pojawiają się także konstrukcje, w których przekładnia została zintegrowana z jednostką napędową albo umieszczona w innym miejscu niż klasyczna tylna przerzutka. Pozwala to zrezygnować z typowego układu przerzutki i wielorzędowej kasety.

Nie zmienia to jednak zasad doboru części w rowerze, który już korzysta z tradycyjnego napędu. Jeśli interesują Cię takie konstrukcje, zobacz osobny materiał o rowerach elektrycznych bez klasycznej tylnej przerzutki.

Jaka przerzutka do roweru elektrycznego będzie rozsądnym wyborem – podsumowanie

Do elektrycznego roweru górskiego i jazdy w zróżnicowanym terenie bardzo często pasuje napęd zewnętrzny z szerokim zakresem kasety. W rowerze miejskim wygodniejsza może być piasta wielobiegowa lub Enviolo, o ile konkretna wersja jest dopuszczona do współpracy z danym silnikiem, masą całkowitą i zastosowanym przełożeniem.

Nie ma natomiast jednej przerzutki, którą można wskazać jako najlepszą do wszystkich rowerów elektrycznych. W praktyce ważniejsza od ceny czy pozycji grupy w katalogu jest zgodność całego układu, odpowiedni zakres przełożeń, sposób użytkowania roweru oraz dostępność części i serwisu.

Źródła i materiały referencyjne

1. Shimano – LINKGLIDE: trwałość napędu i zastosowanie przy wysokim obciążeniu.
2. Shimano – Nexus INTER-5E: zakres 263%, trwałość i warunki zmiany przełożeń.
3. SRAM – Eagle Transmission i Full Mount: wymagania dotyczące interfejsu ramy.
4. Rohloff – SPEEDHUB 500/14: zakres przełożeń, moment wejściowy i minimalne przełożenia pierwotne.
5. Enviolo – aktualna specyfikacja przekładni: limity momentu, masa całkowita i wymagania techniczne.
6. Bosch eBike Systems – eShift: przykład wymagań i kompatybilności systemu.