Zużycie łańcucha w rowerze elektrycznym – jak sprawdzić?

Reklama

Jak sprawdzić zużycie łańcucha w rowerze elektrycznym?

Najprościej użyć miernika zużycia łańcucha, nazywanego też przymiarem. Przyłóż go zgodnie z instrukcją miernika, a wynik porównaj z wartością graniczną właściwą dla danego łańcucha lub napędu.

Brud, ciemny nalot czy głośniejsza praca mogą świadczyć o potrzebie czyszczenia, smarowania albo regulacji, ale nie mówią jeszcze, jak bardzo łańcuch jest zużyty.

1. Wyłącz rower elektryczny. Podczas pomiaru napęd nie powinien uruchomić się przypadkowo.
2. Jeśli łańcuch jest mocno zabrudzony, oczyść fragment przeznaczony do pomiaru, aby miernik prawidłowo oparł się na ogniwach.
3. Załóż miernik dokładnie w sposób przewidziany dla danego modelu narzędzia.
4. Nie wciskaj końcówki miernika na siłę. Odczytaj wynik zgodnie z oznaczeniami i instrukcją przyrządu.
5. Porównaj wynik z zaleceniem producenta łańcucha lub napędu.

Co oznacza „wyciągnięty” łańcuch?

„Wyciągnięty łańcuch” to określenie potoczne. Nie chodzi o to, że stalowe płytki po prostu się rozciągają. Podczas jazdy zużywają się powierzchnie w połączeniach ogniw, m.in. w okolicy sworzni. Powstające luzy zwiększają odległość pomiędzy kolejnymi sworzniami, czyli podziałkę pracującego łańcucha.

Nominalna podziałka łańcucha rowerowego wynosi 1/2 cala, czyli 12,7 mm. Gdy niewielkie luzy z kolejnych połączeń się sumują, łańcuch gorzej współpracuje z zębami kasety i zębatki korby, przyspieszając ich zużycie.

Przy jakim zużyciu wymienić łańcuch?

Nie istnieje jeden próg odpowiedni dla wszystkich łańcuchów. Poniższe wartości są ogólnymi wskazówkami Park Tool dla różnych typów napędu. Jeśli producent Twojego łańcucha lub systemu napędowego podaje inną wartość, jego instrukcja ma pierwszeństwo.

Nie warto więc stosować zasady „każdy 12-rzędowy łańcuch wymieniam przy 0,5%”. Dla części napędów będzie ona prawidłowa, ale dokumentacja producenta może wskazywać inny próg.

Jak sprawdzić zużycie łańcucha linijką?

Jeśli nie masz miernika, możesz wykonać orientacyjny pomiar linijką. Park Tool zaleca ustawić znak „0” dokładnie na środku jednego sworznia, a następnie policzyć 24 kolejne sworznie. Środek ostatniego z nich powinien w nowym łańcuchu wypaść na znaku 12 cali, czyli 304,8 mm. Odpowiada to 24 odcinkom po 1/2 cala.

Jeżeli środek ostatniego sworznia znajduje się ponad 1/16 cala, czyli około 1,6 mm, za znakiem 12 cali, Park Tool uznaje taki wynik za poziom kwalifikujący łańcuch do wymiany. Pomiar linijką wymaga jednak bardzo dokładnego ustawienia początku i końca pomiaru, dlatego do regularnej kontroli wygodniejszy jest właściwie dobrany miernik.

Czy objawy podczas jazdy wystarczą do rozpoznania zużycia?

Nie. Przeskakiwanie pod obciążeniem, głośna praca napędu, chrobotanie czy problemy ze zmianą przełożeń są dobrym powodem, aby sprawdzić napęd, ale nie wskazują jednoznacznie na wydłużony łańcuch. Podobne objawy mogą powodować zużyta kaseta, zabrudzenie, sztywne lub uszkodzone ogniwa, nieprawidłowa regulacja przerzutki albo problem z innym elementem napędu.

Reklama

Czy „zęby rekina” oznaczają zużytą kasetę?

Haczykowate, wyraźnie wytarte zęby mogą sugerować zużycie kasety lub zębatki korby, ale nie należy oceniać ich wyłącznie po tym, że są nierówne albo asymetryczne. W nowoczesnych kasetach zęby mogą mieć różne profile już od nowości, a specjalne rampy pomagają prowadzić łańcuch podczas zmiany biegu. Shimano opisuje takie rozwiązanie m.in. w systemie HYPERGLIDE.

Bardziej miarodajnym sygnałem zużycia kasety jest sytuacja, w której prawidłowo dobrany nowy łańcuch przeskakuje na jednej lub kilku intensywnie używanych zębatkach. Wtedy warto ocenić kasetę dokładniej, zamiast zakładać, że problem nadal leży w łańcuchu.

Dlaczego łańcuch w e-bike’u może zużywać się szybciej?

Duże znaczenie ma rodzaj napędu. W rowerze z silnikiem centralnym moment obrotowy silnika trafia na tylne koło przez łańcuch i zębatki. Napęd przenosi więc nie tylko pracę rowerzysty, ale także wspomaganie silnika. Obciążenie rośnie szczególnie podczas podjazdów, ruszania na ciężkim przełożeniu i zmiany biegu przy mocnym nacisku na pedały.

SRAM w instrukcji Eagle Transmission zwraca uwagę, że podzespoły stosowane w E-MTB są poddawane większym siłom, a wzrost mocy jednostki napędowej może przyspieszać zużycie i oznaczać potrzebę częstszej obsługi.

W e-bike’u z silnikiem w piaście moment samego silnika trafia bezpośrednio do koła, a nie przez łańcuch. Łańcuch nadal przenosi siłę pedałującego rowerzysty i także się zużywa, ale nie jest obciążany momentem silnika w taki sposób jak w napędzie centralnym.

Czy każdy miernik pasuje do każdego łańcucha?

Nie. Konstrukcja łańcucha i sposób działania miernika mają znaczenie. Dlatego przed zakupem przyrządu trzeba sprawdzić jego kompatybilność z konkretnym typem łańcucha.

Dobrym przykładem jest Park Tool: model CC-3.2 jest przeznaczony do większości łańcuchów 5–12-rzędowych, ale producent kieruje użytkowników łańcuchów SRAM Flattop i SRAM T-Type do miernika CC-4.2. Sam CC-4.2 jest przystosowany do łańcuchów 5–13-rzędowych, w tym tych konstrukcji SRAM.

SRAM publikuje również własną listę zatwierdzonych narzędzi do pomiaru zużycia łańcuchów Eagle, Flattop i 11-rzędowych. Znajdują się na niej m.in. miernik SRAM, Park Tool CC-4/CC-4.2 oraz wybrane mierniki Pedro’s.

Shimano z kolei oferuje własny trzy-punktowy wskaźnik TL-CN42. Najważniejsza zasada jest prosta: miernik dobieraj do łańcucha, a nie tylko do wartości 0,5% lub 0,75% wybitej na narzędziu.

Reklama

Jak często kontrolować łańcuch w rowerze elektrycznym?

Nie ma jednego przebiegu, po którym każdy łańcuch należy wymienić. KMC wskazuje, że tempo zużycia zależy m.in. od sposobu użytkowania, częstotliwości zmiany przełożeń, linii łańcucha, terenu, wilgoci, błota, soli i poziomu konserwacji.

W praktyce kontroluj łańcuch przy regularnej obsłudze napędu, a częściej po jeździe w błocie, wodzie lub zimowych warunkach oraz w intensywnie używanym e-bike’u z silnikiem centralnym. Gdy wynik zaczyna zbliżać się do wartości granicznej, sprawdzaj go częściej. To rozsądniejsze niż trzymanie się sztywnej zasady typu „wymiana co 1000 km” czy „co 3000 km”.

Co zrobić, gdy łańcuch osiągnie próg zużycia?

Jeżeli pomiar osiągnął próg wymiany przewidziany przez producenta, nie warto czekać na przeskakiwanie napędu. Wymiana w odpowiednim momencie zwiększa szansę, że kaseta i zębatka korby będą mogły nadal pracować z nowym łańcuchem.

Pamiętaj też, że wydłużenie nie jest jedynym powodem do wymiany łańcucha. Trzeba zwracać uwagę także na uszkodzenia, takie jak odkształcenia lub pęknięcia ogniw. Shimano zaleca kontrolę łańcucha pod kątem takich nieprawidłowości niezależnie od pomiaru zużycia.

Jeśli po założeniu prawidłowo dobranego nowego łańcucha napęd przeskakuje na określonych zębatkach, przyczyną może być zużyta kaseta. Wtedy trzeba ocenić cały współpracujący zestaw, a nie wymieniać kolejnego łańcucha w ciemno.

Jeśli pomiar wskazuje, że czas na wymianę, zobacz poradnik jak wymienić łańcuch w rowerze elektrycznym. Gdy przed wymianą trzeba go rozłączyć, przyda się też instrukcja jak rozkuć łańcuch w rowerze elektrycznym.

Jak ograniczyć zużycie łańcucha?

• Utrzymuj napęd w czystości. Piasek, błoto i inne zanieczyszczenia zwiększają zużycie współpracujących powierzchni.
• Stosuj właściwe smarowanie. Dobierz środek do warunków i aplikuj go zgodnie z instrukcją producenta. Szczegóły znajdziesz w poradniku jak prawidłowo smarować łańcuch rowerowy.
• Unikaj gwałtownego obciążania napędu podczas zmiany przełożenia. Nowoczesne napędy mogą być projektowane do zmiany biegów pod obciążeniem, ale mocne szarpnięcie pedałami w chwili zmiany biegu niepotrzebnie zwiększa obciążenie łańcucha.
• Dbaj o prawidłową regulację napędu. Źle ustawiona przerzutka utrudnia płynną pracę i może maskować rzeczywistą przyczynę hałasu lub przeskakiwania.
• Mierz zamiast zgadywać po przebiegu. Dwa podobne rowery mogą zużywać łańcuch w zupełnie innym tempie, jeśli jeżdżą w innych warunkach i są inaczej serwisowane.

FAQ

Czy 0,5% oznacza, że każdy łańcuch 12-rzędowy trzeba wymienić?

Nie. Park Tool podaje 0,5% jako ogólną wskazówkę dla łańcuchów 11–13-rzędowych, ale producent napędu może stosować własny próg. SRAM Eagle Transmission jest przykładem systemu 12-rzędowego, dla którego instrukcja podaje 0,8%.

Czy zużyty łańcuch zawsze przeskakuje?

Nie. Łańcuch może osiągnąć próg wymiany, zanim pojawią się wyraźne objawy podczas jazdy. Dlatego kontrola miernikiem jest lepsza niż czekanie na przeskakiwanie.

Czy nowy łańcuch może przeskakiwać na starej kasecie?

Tak. Jeżeli kaseta zużyła się podczas długiej jazdy ze zużytym łańcuchem, nowy łańcuch może nie współpracować prawidłowo z najbardziej wyeksploatowanymi zębatkami. Przeskakiwanie tylko na wybranych przełożeniach jest wtedy ważnym sygnałem diagnostycznym.

Czy silnik w piaście zużywa łańcuch tak samo jak silnik centralny?

Nie w taki sam sposób. W napędzie centralnym moment silnika jest przenoszony przez łańcuch i zębatki. W silniku umieszczonym w piaście moment elektryczny trafia bezpośrednio do koła, więc przez łańcuch przechodzi przede wszystkim siła generowana przez rowerzystę.

Źródła

• Park Tool – CC-4.2 Chain Checker – ogólne progi 1,0%, 0,75% i 0,5% oraz kompatybilność miernika.
• Park Tool – When to Replace a Worn Chain – pomiar linijką i interpretacja wyniku.
• SRAM – Eagle Transmission – próg 0,8% i informacje o zwiększonych obciążeniach w E-MTB.
• SRAM – Eagle, Flattop and 11 Speed Chain Compatible Tools – lista zatwierdzonych mierników.
• Shimano – TL-CN42 – trzy-punktowy wskaźnik zużycia łańcucha.
• Shimano – instrukcja serwisowa – kontrola łańcucha pod kątem odkształceń, pęknięć i innych nieprawidłowości.
• Shimano – HYPERGLIDE Cassette – fabryczne rampy zmiany przełożeń i zróżnicowane profile zębów.
• KMC – FAQ – czynniki wpływające na tempo zużycia łańcucha.
• SRAM – Road AXS and XPLR AXS – kontrola łańcucha pod kątem wygiętych, uszkodzonych i zablokowanych ogniw.