Regulacja tylnej przerzutki w rowerze elektrycznym – krok po kroku

Regulacja tylnej przerzutki w rowerze elektrycznym opiera się na tych samych podstawowych zasadach co w zwykłym rowerze. Większą uwagę warto jednak poświęcić napędom z silnikiem centralnym, ponieważ moment silnika jest w nich przekazywany przez łańcuch i kasetę. Poniżej przechodzimy przez cały proces w praktycznej kolejności – od diagnozy, przez ustawienie ograniczników i położenia przerzutki, aż po dokładne indeksowanie i jazdę próbną.

Poradnik dotyczy przede wszystkim klasycznych tylnych przerzutek zewnętrznych – mechanicznych systemów Shimano, SRAM i podobnych konstrukcji współpracujących z kasetą.

Reklama

Czy przerzutkę w rowerze elektrycznym reguluje się inaczej?

W typowym rowerze elektrycznym z klasyczną przerzutką zewnętrzną procedura jest taka sama jak w rowerze bez wspomagania. Linka przesuwa przerzutkę, a jej górne kółko prowadzi łańcuch pod odpowiednią zębatkę kasety.

Różnica dotyczy przede wszystkim obciążenia napędu. W rowerze z silnikiem centralnym przez łańcuch i kasetę przekazywana jest zarówno siła rowerzysty, jak i moment dostarczany przez silnik. Stan łańcucha, kasety i przedniej zębatki oraz sposób zmiany przełożeń mają więc szczególne znaczenie. Więcej o tej zależności znajdziesz w artykule moment obrotowy a zużycie napędu.

W rowerze z silnikiem w piaście moc silnika trafia bezpośrednio na koło i nie przechodzi przez łańcuch oraz kasetę. Przerzutka nadal musi być prawidłowo ustawiona, ale silnik piastowy nie obciąża napędu w taki sam sposób jak jednostka centralna. Szerzej różnice opisujemy w poradniku jak działa rower elektryczny.

Ważne: Shimano Nexus i Alfine, Rohloff oraz Enviolo wykorzystują przekładnie zintegrowane z tylną piastą i nie są klasycznymi przerzutkami zewnętrznymi. Inaczej działa również centralna skrzynia biegów Pinion. Do tych systemów poniższej procedury nie należy stosować.

Po czym poznać źle wyregulowaną tylną przerzutkę?

Nie każdy problem ze zmianą biegów oznacza, że trzeba regulować przerzutkę. Podobne objawy mogą powodować zużyte elementy napędu, zabrudzona linka albo skrzywiony hak.

Co sprawdzić przed regulacją?

Jeżeli problem powoduje zużyty albo uszkodzony element, nawet bardzo dokładna regulacja nie przyniesie trwałego efektu. Dlatego przed dotykaniem śrub warto sprawdzić kilka podstawowych rzeczy.

Stan łańcucha

Zużyty łańcuch pogarsza pracę napędu i przyspiesza zużycie kasety. Najlepiej oceniać go odpowiednim miernikiem.

Park Tool dla aktualnego miernika CC-4.2 podaje jako ogólne wartości orientacyjne wymianę łańcucha:

• w napędach 5–10-rzędowych – przy lub tuż przed zużyciem około 0,75%,
• w napędach 11–13-rzędowych – przy lub tuż przed około 0,5%.

Pierwszeństwo mają jednak zalecenia producenta konkretnego łańcucha. Ważny jest również odpowiedni miernik. Aktualny Park Tool CC-4.2 jest przystosowany między innymi do łańcuchów SRAM Flattop i T-Type. Więcej o doborze i zużyciu łańcucha przeczytasz w artykule łańcuch do roweru elektrycznego – specjalne wymagania.

Stan kasety i przedniej zębatki

Jeżeli niezbyt zużyty i prawidłowo dobrany łańcuch przeskakuje pod obciążeniem na jednej lub kilku często używanych zębatkach, przyczyną może być zużyta kaseta.

Sprawdź również przednią zębatkę. Zużyte lub zdeformowane zęby mogą powodować problemy szczególnie wtedy, gdy napęd pracuje pod dużym obciążeniem. Sama regulacja tylnej przerzutki takiego zużycia nie naprawi.

Linka i pancerz

W przerzutce mechanicznej linka powinna przesuwać się swobodnie. Korozja, zabrudzenie, postrzępiona linka, zużyty pancerz albo jego zbyt ciasne zagięcie zwiększają opory i mogą powodować opóźnioną zmianę przełożeń.

Jeżeli przerzutka łatwo wchodzi na większe zębatki, ale niechętnie wraca na mniejsze, szczególnie dokładnie sprawdź właśnie linkę i pancerz.

Hak przerzutki

Skrzywiony hak jest częstą przyczyną sytuacji, w której przerzutkę można dobrze ustawić na jednej części kasety, ale nie na całym zakresie.

Do dokładnego sprawdzenia służy specjalny przyrząd do kontroli haka. Ocena „na oko” może wykryć duże uszkodzenie, ale niewielkie odchylenie łatwo przeoczyć.

Jakie narzędzia są potrzebne?

Do podstawowej regulacji klasycznej mechanicznej przerzutki wystarczy niewielki zestaw:

• śrubokręt albo klucz pasujący do śrub H, L i B w konkretnym modelu,
• odpowiednie klucze imbusowe, jeśli są potrzebne do zamocowania linki,
• stojak serwisowy lub inne stabilne ustawienie pozwalające swobodnie obracać korbą i tylnym kołem,
• miernik zużycia łańcucha – przydatny podczas diagnozy,
• przyrząd do kontroli haka, jeśli nie da się uzyskać prawidłowej pracy na całej kasecie.

Przed regulacją mechanicznej przerzutki wyłącz wspomaganie. Do jej ustawiania na stojaku nie trzeba uruchamiać silnika. Elektroniczne systemy, takie jak Di2 lub AXS, mogą natomiast wymagać aktywnego zasilania podczas procedury regulacyjnej.

Regulacja tylnej przerzutki krok po kroku

1. Ustaw ogranicznik H

Ustaw łańcuch na najmniejszej zębatce kasety. W przerzutce mechanicznej wstępne ustawienie ogranicznika H najłatwiej wykonać przy poluzowanej lince, aby jej napięcie nie wpływało na położenie mechanizmu.

Śruba H ogranicza ruch przerzutki na zewnątrz, czyli w stronę najmniejszej zębatki. Dokładne położenie kółka prowadzącego zależy od konstrukcji przerzutki, dlatego przy precyzyjnej regulacji należy kierować się instrukcją konkretnego modelu.

Przykładowo w Shimano CUES RD-U6000 producent określa położenie środka kółka prowadzącego względem zewnętrznej płaszczyzny najmniejszej zębatki.

Śruba H nie służy do poprawiania zmiany biegów na całej kasecie. Jej zadaniem jest ustawienie skrajnego położenia przerzutki.

2. Zamocuj i wstępnie ustaw linkę

Ustaw manetkę w pozycji odpowiadającej najmniejszej zębatce. Jeśli linka była odpięta lub poluzowana, usuń jej wyraźny luz i zamocuj ją w miejscu przewidzianym przez producenta przerzutki.

Na tym etapie chodzi o prawidłowe poprowadzenie i zamocowanie linki. Dokładną korektę indeksowania wykonamy dopiero po ustawieniu ogranicznika L i śruby B.

Nie ma jednego momentu dokręcania śruby mocującej linkę dla wszystkich modeli. Jeśli producent podaje wartość w Nm, zastosuj właśnie ją.

3. Ustaw ogranicznik L

Śruba L ogranicza ruch przerzutki w kierunku największej zębatki i szprych. Jej prawidłowe ustawienie ma znaczenie zarówno dla jakości zmiany biegu, jak i bezpieczeństwa napędu.

Jeśli nie znasz obecnego ustawienia ogranicznika, nie próbuj na siłę wrzucać największej zębatki. Bezpieczniej zacząć od ustawienia lekko ograniczającego ruch przerzutki i stopniowo je korygować. Łańcuch powinien wejść na największą zębatkę płynnie, ale przerzutka nie może przesunąć się dalej w stronę szprych.

Dokładne położenie zależy od modelu. W odpowiednich przerzutkach Shimano CUES producent przewiduje ustawienie środka kółka prowadzącego względem środka największej zębatki.

Reklama

4. Ustaw śrubę B i położenie przerzutki względem kasety

Śruba B zmienia położenie górnego kółka przerzutki względem kasety. Ma to szczególne znaczenie przy zmianie przełożeń w okolicy największych zębatek.

Nie należy stosować jednej zasady typu „5–6 mm dla każdego Shimano” albo „6–8 mm dla każdego SRAM”. Współczesne napędy mają różne procedury regulacji.

Dobrym przykładem jest Shimano CUES RD-U6000. Producent nie każe po prostu odmierzyć jednej uniwersalnej odległości, lecz wykorzystuje oznaczenie na przerzutce ustawiane względem największej zębatki.

W klasycznych napędach SRAM Eagle procedura może wyglądać jeszcze inaczej. W odpowiednich wersjach producent wykorzystuje specjalny miernik chain gap. Dla części systemów z kasetami 50T lub 52T pomiar wykonuje się przy łańcuchu ustawionym na wskazanej przez SRAM zębatce, na przykład drugiej największej 42T. To kolejny powód, dla którego nie należy stosować jednej wartości B-gap do wszystkich napędów.

Nie zwiększaj odstępu śrubą B tylko dlatego, że silnik ma wysoki moment obrotowy. Nie istnieje uniwersalna zasada nakazująca dodawanie 1–2 mm w rowerze elektrycznym. Ustawienie powinno wynikać z instrukcji konkretnego napędu.

5. Wyreguluj indeksowanie

Dopiero po ustawieniu ograniczników oraz prawidłowego położenia przerzutki względem kasety warto przejść do dokładnej regulacji indeksowania.

Obracając korbą do przodu, wykonaj jedno kliknięcie manetką w stronę większej zębatki.

Jeżeli łańcuch niechętnie wchodzi na większą zębatkę, w typowym mechanicznym systemie trzeba nieznacznie zwiększyć napięcie linki. Jeśli niechętnie wraca na mniejszą, napięcie może być zbyt duże.

W większości klasycznych układów:

• wykręcanie bębenka regulacyjnego zwiększa efektywne napięcie linki,
• wkręcanie bębenka je zmniejsza.

Wprowadzaj niewielkie korekty, na przykład po około ćwierć obrotu, i za każdym razem sprawdzaj efekt. Nie istnieje jedna uniwersalna wartość przesunięcia przerzutki odpowiadająca ćwierci obrotu bębenka.

Po wstępnym ustawieniu przejdź przez wszystkie zębatki w obu kierunkach. Każde kliknięcie powinno powodować jedną pewną zmianę biegu, bez ciągłego ocierania łańcucha o sąsiednią zębatkę.

Jeśli później zmienisz ustawienie śruby B, ponownie sprawdź indeksowanie. Zmiana położenia górnego kółka względem kasety może wpłynąć na jakość przechodzenia łańcucha między zębatkami.

6. Sprawdź cały zakres kasety

Po zakończeniu regulacji kilka razy przejdź przez wszystkie przełożenia w obu kierunkach, obracając korbą spokojnie i równomiernie.

Sprawdź, czy:

• każde kliknięcie manetki powoduje jedną zmianę przełożenia,
• łańcuch nie próbuje wyjść poza najmniejszą lub największą zębatkę,
• na poszczególnych biegach nie występuje ciągłe ocieranie,
• przerzutka sprawnie porusza się w obu kierunkach,
• górne kółko nie koliduje z kasetą.

Zobacz regulację tylnej przerzutki na filmie

Jeżeli łatwiej uczysz się, obserwując regulację na żywo, dobrym uzupełnieniem poradnika jest poniższy materiał Park Tool. Film pokazuje ustawienie ograniczników, indeksowanie i regulację śruby B w klasycznej tylnej przerzutce.

Traktuj film jako pomoc wizualną, a nie uniwersalną instrukcję dla każdego napędu. Dokładna kolejność czynności oraz sposób ustawienia śruby B mogą różnić się w zależności od modelu przerzutki i kasety. W przypadku Shimano CUES, SRAM Eagle czy Eagle Transmission pierwszeństwo ma dokumentacja konkretnego systemu.

Źródło wideo: Park Tool – producent narzędzi rowerowych i autor rozbudowanej bazy materiałów serwisowych.

Jak sprawdzić regulację podczas jazdy?

Regulację wykonaną na stojaku potwierdź krótką jazdą próbną. W typowym klasycznym napędzie nie ma sensu celowo sprawdzać przerzutki przez zmianę przełożenia przy maksymalnym nacisku na pedały. Podczas zmiany biegu lepiej na moment zmniejszyć nacisk, zachowując płynne pedałowanie.

Ma to szczególne znaczenie w rowerze z silnikiem centralnym. Na podjeździe lepiej odpowiednio wcześnie wybrać lżejsze przełożenie niż czekać z redukcją do chwili, gdy rowerzysta i silnik mocno obciążają łańcuch.

Więcej praktycznych zasad znajdziesz w poradniku jak poprawnie zmieniać przełożenia w rowerze elektrycznym.

Wyjątek: SRAM Eagle Transmission. System T-Type został zaprojektowany tak, aby umożliwiać zmianę przełożeń również pod dużym obciążeniem. Zasad dotyczących klasycznej przerzutki nie należy więc automatycznie przenosić na każdy współczesny napęd.

Co zrobić, jeśli regulacja nie pomogła?

Jeżeli ograniczniki, ustawienie śruby B i indeksowanie są prawidłowe, a przerzutka nadal nie pracuje dobrze na całej kasecie, dalsze obracanie bębenkiem zwykle niczego już nie naprawi.

Dobrze działa na jednej części kasety, źle na drugiej

W takiej sytuacji warto sprawdzić hak przerzutki. Jeśli korekta bębenkiem poprawia jedną część kasety, a jednocześnie pogarsza drugą, problem prawdopodobnie nie ogranicza się do napięcia linki.

Łańcuch przeskakuje tylko przy mocnym nacisku

Jeśli problem pojawia się przede wszystkim podczas mocniejszego pedałowania, zacznij od sprawdzenia zużycia łańcucha, kasety i przedniej zębatki. Jeżeli te elementy są w dobrym stanie, wróć do kontroli indeksowania oraz ustawienia przerzutki względem kasety.

W rowerze z silnikiem centralnym każdy z tych problemów może być bardziej zauważalny, ponieważ przez napęd przenoszone jest dodatkowe obciążenie generowane przez silnik.

Przerzutka wolno wraca na mniejsze zębatki

W mechanicznym systemie zwróć uwagę na linkę i pancerz. Zabrudzenie, korozja lub ciasne łuki pancerza zwiększają opory, które musi pokonać sprężyna przerzutki.

Nowoczesne systemy Shimano i SRAM – co zmieniają?

Podstawowa część poradnika dotyczy klasycznej przerzutki mechanicznej. W nowszych rowerach można jednak spotkać systemy, których regulacja częściowo lub całkowicie różni się od tego schematu.

Reklama

Shimano Shadow RD+

W wielu tylnych przerzutkach Shimano stosowany jest system Shadow RD+. Stabilizator ogranicza nadmierny ruch wózka i pomaga utrzymać łańcuch podczas jazdy po nierównościach.

Nie jest to rozwiązanie przeznaczone wyłącznie do rowerów elektrycznych. Jeśli Twój model ma przełącznik stabilizatora, korzystaj z niego zgodnie z instrukcją producenta. Nie ma potrzeby zwiększać napięcia mechanizmu „na zapas”, jeśli dokumentacja tego nie przewiduje.

Shimano CUES i LINKGLIDE

Shimano zaprojektowało LINKGLIDE z naciskiem na trwałość i płynną zmianę przełożeń przy większych obciążeniach. Producent wskazuje to rozwiązanie między innymi jako odpowiednie do rowerów elektrycznych o wysokim momencie obrotowym.

Nie zmienia to jednak podstaw regulacji. Ograniczniki, linkę, położenie przerzutki i indeksowanie nadal trzeba ustawić zgodnie z instrukcją konkretnego modelu.

Shimano Di2 i SRAM AXS

W elektronicznych systemach zmiany przełożeń nie ma klasycznej linki i bębenka regulacyjnego. Korektę położenia wykonuje się zgodnie z procedurą przewidzianą dla konkretnej grupy – za pomocą trybu regulacji, przycisków lub aplikacji producenta.

W niektórych rowerach elektrycznych Shimano Di2 jest zasilane z głównego akumulatora systemu, dlatego podczas elektronicznej regulacji napęd może wymagać włączenia. Zawsze należy postępować zgodnie z instrukcją danej grupy.

SRAM Eagle Transmission

Eagle Transmission znacząco różni się od klasycznej przerzutki opisanej wcześniej. W kompatybilnej ramie przerzutka jest montowana w systemie Full Mount i nie wykorzystuje klasycznych śrub H, L ani B-tension.

Zamiast klasycznej regulacji SRAM wykorzystuje procedurę opartą między innymi na właściwej długości łańcucha, pozycji Setup Key oraz odpowiedniej Setup Cog. Dobór ustawień zależy od konkretnej ramy i konfiguracji napędu.

Odpowiednia kombinacja pozwala przygotować przerzutkę na stojaku tak, aby właściwy chain gap został uzyskany w warunkach przewidzianych przez producenta. W rowerze z pełnym zawieszeniem nie należy więc po prostu kopiować procedury sag znanej z klasycznego Eagle.

Jeżeli masz Eagle Transmission, korzystaj z instrukcji lub narzędzia konfiguracyjnego SRAM przeznaczonego dokładnie do Twojego roweru. Próba regulacji według procedury dla klasycznej przerzutki z hakiem byłaby błędem.

Jak często regulować tylną przerzutkę?

Nie ma uniwersalnego przebiegu, po którym każda przerzutka wymaga regulacji. Sprawny układ może pracować długo bez korekt, natomiast po wymianie linki lub pancerza drobna poprawka indeksowania może być potrzebna stosunkowo szybko.

Najlepiej reagować na stan roweru:

• po uderzeniu lub upadku na stronę przerzutki sprawdź hak i cały mechanizm,
• regularnie kontroluj zużycie łańcucha,
• po jeździe w błocie lub intensywnym deszczu oczyść i sprawdź napęd,
• jeśli biegi zaczynają reagować z opóźnieniem, zdiagnozuj problem zamiast czekać na określony przebieg.

Po mocnym zabrudzeniu napędu pomocny będzie poradnik jak prawidłowo myć rower elektryczny. Szerszy harmonogram kontroli znajdziesz natomiast w artykule jak często serwisować rower elektryczny.

Czy źle ustawiona przerzutka zmniejsza zasięg?

Źle działający, zabrudzony lub uszkodzony napęd może zwiększać straty mechaniczne, ale regulacji przerzutki nie należy traktować jako sposobu na wyraźne zwiększenie zasięgu akumulatora.

Znacznie większy wpływ na zasięg mają poziom wspomagania, prędkość, ukształtowanie terenu, masa rowerzysty i bagażu, wiatr, temperatura, ciśnienie w oponach oraz sposób przyspieszania.

Najważniejsze korzyści prawidłowej regulacji to płynna zmiana przełożeń, mniejsze ryzyko uszkodzenia napędu i ograniczenie jego niepotrzebnego zużycia.

Kiedy lepiej oddać rower do serwisu?

Podstawową regulację mechanicznej przerzutki można wykonać samodzielnie. Serwis będzie lepszym rozwiązaniem, gdy:

• hak lub przerzutka są wyraźnie wygięte,
• napęd został uszkodzony po uderzeniu,
• łańcuch wpadł między kasetę a szprychy,
• nie da się uzyskać prawidłowej pracy na całej kasecie,
• łańcuch, kaseta lub przednia zębatka są mocno zużyte,
• nie masz pewności co do kompatybilności elementów napędu,
• problem dotyczy elektronicznego systemu zmiany przełożeń i standardowa kalibracja nie pomaga.

Podsumowanie

Dobra regulacja tylnej przerzutki zaczyna się od diagnozy, a nie od kręcenia śrubami. Jeśli łańcuch, kaseta, przednia zębatka, linka i hak są sprawne, klasyczną mechaniczną przerzutkę można zwykle ustawić samodzielnie: najpierw ogranicznik H i linkę, następnie ogranicznik L oraz położenie przerzutki względem kasety, a na końcu dokładne indeksowanie.

Jeśli mimo tego napęd nie działa poprawnie na całym zakresie, warto szukać przyczyny w stanie lub geometrii podzespołów. Przed rozpoczęciem pracy sprawdź też dokładny model przerzutki – nowoczesne systemy, takie jak Di2 czy SRAM Eagle Transmission, mogą wymagać zupełnie innej procedury niż klasyczny mechanizm z linką.