Porównanie rowerów elektrycznych: z lewej e-bike z silnikiem centralnym, z prawej rower elektryczny z silnikiem w piaście, stojące na szutrowej drodze nad jeziorem.
E-book Mój pierwszy rower elektryczny – praktyczny poradnik zakupu roweru elektrycznego
E-book · Nowość
Mój pierwszy rower elektryczny
Jak wybrać rower elektryczny, który naprawdę pasuje do Twojego życia. 230 stron · PDF od razu po zakupie.
29 zł Kup e-booka →

Data ostatniej aktualizacji: 2026-08-16

Mid drive vs hub drive – który silnik w rowerze elektrycznym jest lepszy? Nie ma jednego zwycięzcy. Silnik centralny ma wyraźną przewagę wtedy, gdy liczą się strome podjazdy, zróżnicowany teren i możliwość wykorzystania przełożeń roweru. Silnik w piaście ma z kolei mocne argumenty przy jeździe po płaskim, konwersji zwykłego roweru oraz ograniczeniu dodatkowego obciążenia łańcucha i kasety przez silnik.

Nie warto jednak wybierać napędu wyłącznie na podstawie etykiety „mid drive” albo „hub drive”. Masa, naturalność wspomagania, hałas, trwałość czy koszty serwisu zależą również od konkretnej konstrukcji, czujników, elektroniki i producenta.

Kluczowe wnioski w 30 sekund
  • Strome podjazdy i e-MTB: przewaga mid drive – silnik centralny może korzystać z przełożeń roweru.
  • Płaski teren i miasto: oba rozwiązania mają sens, a dobry hub może być bardzo racjonalnym wyborem.
  • Łańcuch i kaseta: w mid drive przenoszą również moment silnika; hub napędza koło niezależnie od nich.
  • Naturalność wspomagania: nie zależy wyłącznie od miejsca montażu silnika – ogromne znaczenie ma czujnik momentu i sposób sterowania.
  • Nie każdy hub jest taki sam: przedni, tylny, przekładniowy i direct-drive mogą zachowywać się inaczej.
Reklama

Mid drive vs hub drive – pełne porównanie

Poniższa tabela pokazuje najważniejsze różnice między silnikiem centralnym a silnikiem w piaście. W kolumnie „Przewaga” celowo często pojawia się odpowiedź „zależy”. Samo położenie silnika nie przesądza bowiem o wszystkim.

Na telefonie: tabela jest przewijana poziomo. Przesuń ją palcem, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
KryteriumMID DRIVE – silnik centralnyHUB DRIVE – silnik w piaściePrzewaga
Jazda i osiągi
1. Jazda po płaskimSprawdza się bardzo dobrze, ale na płaskiej trasie nie wykorzystuje w pełni przewagi wynikającej z pracy przez przełożenia roweru.Bardzo dobre zastosowanie dla huba. Na płaskim terenie brak wykorzystywania kasety przez silnik zwykle nie jest dużym ograniczeniem.REMIS / HUB ma dużo sensu
2. RuszanieMoże ruszać bardzo płynnie i zdecydowanie, szczególnie przy dobrze dobranym przełożeniu i dobrym sterowaniu.Również może ruszać bardzo sprawnie. Charakter reakcji zależy głównie od momentu, czujników i sterownika.ZALEŻY
3. Ruszanie i wolna jazda pod dużym obciążeniemMoże wykorzystać niskie przełożenie roweru, co jest szczególnie korzystne przy ruszaniu pod górę i powolnej jeździe z dużym obciążeniem.Typowy hub nie korzysta z przełożeń kasety do zmiany przełożenia silnika. Przy bardzo małej prędkości warunki pracy zależą więc mocno od konstrukcji jednostki.MID DRIVE – wyraźna przewaga
4. Strome i długie podjazdyMożliwość wykorzystania niskich przełożeń jest dużą zaletą. Silnik może pracować przy wyższych obrotach mimo małej prędkości roweru.Osiągi zależą od konkretnego modelu, jego własnej przekładni, momentu oraz średnicy koła. Mocny hub również może dobrze podjeżdżać.MID DRIVE – wyraźna przewaga
5. Wykorzystanie przełożeń roweruSilnik przekazuje moment przez napęd roweru i korzysta z wybranego przełożenia.Typowy hub nie wykorzystuje kasety lub wolnobiegu roweru do zmiany przełożenia samego silnika. Niektóre huby mają jednak własne przekładnie wewnętrzne.MID DRIVE – wyraźna przewaga
6. Zróżnicowany terenDobrze dostosowuje się do dużych zmian prędkości i nachylenia dzięki wykorzystaniu przełożeń roweru.Może być bardzo dobry, jeśli został właściwie dobrany, ale nie wykorzystuje zewnętrznej przekładni roweru w taki sposób jak mid drive.MID DRIVE – przewaga
7. Naturalność i płynność wspomaganiaNowoczesne systemy z precyzyjnym pomiarem siły pedałowania mogą reagować bardzo naturalnie.Hub również może oferować bardzo naturalne wspomaganie, jeśli korzysta z dobrego czujnika momentu i odpowiedniego algorytmu. Więcej o różnicach przeczytasz w poradniku o czujniku kadencji i czujniku momentu.ZALEŻY OD CZUJNIKÓW I STEROWANIA
8. Jazda bez wspomaganiaOpór po wyłączeniu wspomagania zależy od konstrukcji konkretnej jednostki i całego układu napędowego.Także zależy od konstrukcji. Niektóre nowoczesne huby są projektowane tak, aby po odłączeniu wspomagania generować bardzo mały dodatkowy opór.ZALEŻY OD SYSTEMU
9. HałasPoziom hałasu zależy od przekładni, łożysk, wykonania oraz sterowania.Sam fakt umieszczenia silnika w piaście nie przesądza, że będzie on cichszy lub głośniejszy.ZALEŻY
Masa i prowadzenie
10. Centralizacja masy i środek ciężkościSilnik znajduje się przy suporcie, nisko i blisko środka roweru, co sprzyja zrównoważonemu rozkładowi masy.Masa silnika trafia do przedniego albo tylnego koła.MID DRIVE – wyraźna przewaga
11. Masa samego silnikaCentralne silniki mogą być lekkie albo ciężkie – zależnie od przeznaczenia i konstrukcji.Hub nie musi być ciężki. Istnieją bardzo lekkie konstrukcje, dlatego warto porównywać konkretne jednostki.ZALEŻY – porównuj model
12. Masa umieszczona w koleSilnik nie jest częścią piasty przedniego ani tylnego koła.Silnik znajduje się bezpośrednio w kole, co zwiększa masę tego zespołu.MID DRIVE – przewaga konstrukcyjna
13. Przyczepność i luźne podłożeCentralne położenie napędu dobrze współgra z klasycznym napędem tylnego koła, ale przyczepność nadal zależy od całego roweru.Duże znaczenie ma to, czy silnik znajduje się z przodu czy z tyłu. Przedni i tylny hub mogą zachowywać się inaczej.ZALEŻY; w trudnym terenie częściej MID
Łańcuch, kaseta i przełożenia
14. Obciążenie łańcucha przez silnikŁańcuch przenosi zarówno siłę rowerzysty, jak i moment generowany przez silnik.Silnik napędza koło bez przekazywania swojej mocy przez łańcuch roweru.HUB DRIVE – wyraźna przewaga
15. Zużycie kasety i zębatek przez moment silnikaWysoki moment wspomagania zwiększa obciążenie elementów mechanicznego napędu.Moment silnika nie przechodzi przez kasetę, dlatego sam hub nie dokłada jej tego samego obciążenia.HUB DRIVE – wyraźna przewaga
16. Zmiana przełożeń podczas wspomaganiaDobór biegu ma znaczenie również dla pracy silnika. Przy dużym momencie warto ograniczać obciążenie napędu w chwili zmiany przełożenia. Zobacz też, jak poprawnie zmieniać przełożenia w rowerze elektrycznym.Zmiana biegów wpływa na pedałowanie, ale typowy hub napędza koło niezależnie od przełożenia wybranego na kasecie.ZALEŻY – HUB jest mniej zależny od biegu
17. Zerwanie łańcuchaSilnik traci mechaniczną drogę przekazania momentu na tylne koło.Silnik w piaście mechanicznie nie potrzebuje łańcucha do obracania kołem. To, czy po zerwaniu łańcucha rzeczywiście będzie można korzystać ze wspomagania, zależy jednak od czujników i sposobu sterowania konkretnego roweru.HUB DRIVE – potencjalna przewaga
Koło i codzienna obsługa
18. Demontaż koła i naprawa przebiciaKoło nie zawiera silnika, więc jego demontaż jest zwykle podobny do klasycznego roweru.Może wymagać obsługi przewodu, złącza lub dodatkowych elementów osi. Nowoczesne systemy potrafią jednak bardzo ułatwić demontaż.MID DRIVE – typowa przewaga
19. Konstrukcja koła i szprychKoło pozostaje konstrukcyjnie niezależne od jednostki napędowej.Silnik zastępuje klasyczną piastę, więc koło jest budowane wokół konkretnej jednostki.MID DRIVE – większa niezależność koła
20. Wymiana całego kołaKoło można dobrać niezależnie od jednostki napędowej, oczywiście przy zachowaniu odpowiednich standardów osi, hamulca i napędu.Napędzane koło musi być zgodne z konkretnym silnikiem lub zostać ponownie zbudowane wokół niego.MID DRIVE – przewaga serwisowa
Serwis i trwałość
21. Awaryjność i trwałośćSama lokalizacja silnika nie pozwala wiarygodnie przewidzieć trwałości. Liczy się konkretny model, konstrukcja i eksploatacja.Tak samo – hub może być konstrukcją prostą albo bardzo zaawansowaną.ZALEŻY OD SYSTEMU
22. Serwis silnikaNowoczesne systemy centralne mogą wymagać diagnostyki producenta i specjalistycznego serwisu.Hub również nie musi być prosty w naprawie – może tworzyć zintegrowany system z własną elektroniką i czujnikami.ZALEŻY OD SYSTEMU
23. Koszt naprawy i dostępność częściZależy głównie od producenta, generacji, sieci serwisowej i dostępności podzespołów.Dokładnie te same czynniki są ważniejsze niż samo umieszczenie silnika w kole.ZALEŻY OD MARKI I MODELU
Zakup i konwersja
24. Cena roweruMid drive występuje w wielu klasach cenowych – od stosunkowo prostych systemów po zaawansowane napędy premium.Huby często spotyka się w tańszych e-bike’ach, ale istnieją również zaawansowane i lekkie systemy klasy premium.ZALEŻY OD KONKRETNEGO ROWERU
25. Konwersja zwykłego roweruWymaga montażu jednostki w okolicy suportu i większej ingerencji w układ korbowy oraz napęd.Silnik trafia do koła, dlatego hub jest jednym z najbardziej naturalnych rozwiązań do zestawów konwersyjnych. Jeśli planujesz przeróbkę, zobacz konwersję roweru na elektryczny krok po kroku.HUB DRIVE – typowa przewaga

Jeżeli wybierasz silnik centralny, warto też wiedzieć, na jakim biegu jeździć rowerem elektrycznym. Przy mid drive przełożenie wpływa nie tylko na pedałowanie, ale także na warunki pracy napędu.

Jeśli sam serwisujesz rower, zobacz także poradnik wymiana opony w rowerze elektrycznym – zrób to sam.

Najważniejsza zasada: im bardziej stromy, wolny i zróżnicowany teren, tym bardziej rośnie znaczenie największej przewagi mid drive – korzystania z przełożeń roweru. Na płaskich trasach przewaga ta może mieć znacznie mniejsze znaczenie.

Który napęd wybrać do swojego sposobu jazdy?

Jeżeli nie interesują Cię wszystkie różnice techniczne, a po prostu chcesz wiedzieć, co będzie lepsze w Twoim przypadku, zacznij od tej tabeli.

Jeżeli przede wszystkim…Najczęściej wybierzDlaczego?
Jeździsz po płaskim mieścieHUB DRIVE lub obaNa płaskich trasach brak wykorzystywania kasety przez silnik nie jest dużym ograniczeniem.
Jeździsz po pagórkowatym mieścieMID DRIVE – niewielka przewagaIm częstsze i bardziej strome podjazdy, tym większe znaczenie ma możliwość wykorzystania niskich przełożeń.
Codziennie dojeżdżasz do pracyOBAW mieście często ważniejsze są geometria, bateria, masa, czujnik momentu, wyposażenie i cena konkretnego roweru.
Jeździsz trekkingowo po płaskimOBA / HUB ma dużo sensuNa łagodnych trasach hub może być bardzo dobrym rozwiązaniem.
Jeździsz trekkingowo po mocno zróżnicowanym terenieMID DRIVECzęste zmiany nachylenia i prędkości pozwalają wykorzystać przewagę przełożeń.
Masz dużo długich i stromych podjazdówMID DRIVETo jedno z zastosowań, w których centralny silnik najlepiej wykorzystuje możliwość pracy przez przełożenia roweru.
Jeździsz e-MTB po technicznych trasachMID DRIVE – wyraźna przewagaCentralizacja masy i możliwość korzystania z przełożeń dobrze pasują do technicznego MTB.
Jeździsz gravelem lub lekkim e-roadZALEŻYLekki tylny hub może bardzo dobrze pasować do roweru, który ma zachować charakter klasycznej szosy lub gravela.
Wozisz dzieci lub ładunki po mieścieOBA – zależy od terenuSam napis „cargo” nie przesądza wyboru. Ważne są masa, nachylenie terenu i parametry konkretnego systemu.
Wozisz ciężkie ładunki po stromym terenieMID DRIVE – typowa przewagaNiskie przełożenie jest szczególnie przydatne przy ciężkim rowerze i małej prędkości pod górę.
Chcesz ograniczyć obciążenie łańcucha i kasety momentem silnikaHUB DRIVEMoment silnika trafia bezpośrednio na koło zamiast przez mechaniczny napęd roweru.
Często sam wymieniasz koła i dętkiMID DRIVE – typowa przewagaSilnik pozostaje w ramie, dlatego koło nie zawiera jednostki napędowej.
Przerabiasz zwykły rower na elektrycznyHUB DRIVE – zwykle prostszyPodstawowy element elektrycznego napędu trafia do koła zamiast w okolice suportu.
Najważniejsza jest naturalność wspomaganiaSPRAWDŹ CZUJNIK MOMENTUNie wybieraj wyłącznie na podstawie miejsca montażu silnika. Czujniki i sterowanie mogą mieć większe znaczenie.
Chcesz możliwie lekki e-bikePORÓWNUJ KONKRETNE SYSTEMYZarówno mid drive, jak i hub mogą występować w bardzo lekkich konstrukcjach.
Najważniejsza jest niska cenaPORÓWNUJ KONKRETNE ROWERYHuby często spotyka się w tańszych modelach, ale sama lokalizacja silnika nie przesądza o cenie całego roweru.
Najważniejsza jest niezawodnośćNIE WYBIERAJ PO SAMYM TYPIEProducent, model, konstrukcja, elektronika i dostępność części są ważniejsze niż samo położenie silnika.

Mid drive – największe zalety i wady

Zalety mid driveWady mid drive
  • Bardzo dobry na stromych i długich podjazdach.
  • Wykorzystuje przełożenia roweru.
  • Dobrze sprawdza się w e-MTB i zróżnicowanym terenie.
  • Centralne położenie sprzyja dobremu rozkładowi masy.
  • Koła pozostają niezależne od jednostki napędowej.
  • Zwykle łatwiejszy demontaż koła i wymiana dętki.
  • Bardzo uniwersalny w wymagającym terenie.
  • Moment silnika przechodzi przez łańcuch.
  • Większe obciążenie kasety i zębatek.
  • Dobór i zmiana przełożeń mają większe znaczenie.
  • Zerwanie łańcucha przerywa drogę przeniesienia momentu silnika na tylne koło.
  • Konwersja zwykłego roweru jest zwykle bardziej złożona.
  • Serwis może wymagać specjalistycznej diagnostyki.
  • Na płaskim terenie część jego przewag może mieć niewielkie znaczenie.

Przy silniku centralnym szczególnie warto regularnie kontrolować stan napędu. Osobno wyjaśniam, jak rozpoznać zużycie łańcucha w rowerze elektrycznym.

Hub drive – największe zalety i wady

Zalety hub driveWady hub drive
  • Moment silnika nie przechodzi przez łańcuch i kasetę.
  • Mniejsze dodatkowe obciążenie napędu roweru przez silnik.
  • Bardzo sensowny do jazdy po płaskim terenie.
  • Dobrze nadaje się do konwersji zwykłego roweru.
  • Napęd koła jest mechanicznie niezależny od łańcucha.
  • Może być lekki i bardzo zaawansowany technologicznie.
  • Może oferować naturalne wspomaganie przy dobrym czujniku momentu.
  • Typowy hub nie wykorzystuje kasety roweru jako przekładni silnika.
  • Na stromych i wolnych podjazdach nie ma przewagi wynikającej z przełożeń roweru.
  • Silnik zwiększa masę konkretnego koła.
  • Demontaż napędzanego koła może wymagać dodatkowych czynności.
  • Wymiana napędzanego koła jest związana z konkretnym silnikiem.
  • Istnieją duże różnice między przednimi, tylnymi, geared i direct-drive hubami.
  • Sam napis „hub drive” mówi niewiele o jakości, trwałości czy serwisie.

Hub drive to nie jeden rodzaj silnika

Porównując mid drive z hub drive, łatwo potraktować wszystkie silniki w piaście jako jedną konstrukcję. Tymczasem znaczenie ma zarówno miejsce montażu, jak i wewnętrzna budowa jednostki.

Reklama

Hub w przednim kole czy w tylnym?

CechaHub z przoduHub z tyłu
Odczucie napęduSilnik napędza przednie koło, co może dawać odczucie „ciągnięcia” roweru.Silnik napędza tylne koło, więc siła jest przykładana z tyłu.
Dodatkowa masaTrafia do przedniego koła.Trafia do tylnego koła.
Luźne podłożePrzy dużym momencie i słabej przyczepności łatwiej o uślizg przedniego koła.Tylne koło jest zwykle mocniej dociążone masą rowerzysty, co może pomagać w przenoszeniu siły.
Tylny napęd mechanicznyPozostaje niezależny od silnika.Silnik zajmuje miejsce tylnej piasty i musi współpracować z zastosowaną kasetą lub wolnobiegiem.
Typowe zastosowanieSpokojna jazda miejska i niektóre konwersje.Miasto, trekking oraz bardziej wymagające konstrukcje.

Geared hub czy direct-drive?

Geared hub ma wewnętrzną przekładnię redukcyjną. Direct-drive hub nie wykorzystuje takiej przekładni między wirnikiem silnika a kołem.

CechaGeared hubDirect-drive hub
Wewnętrzna przekładniaTak.Nie.
Budowa mechanicznaBardziej złożona – dochodzi przekładnia, a w wielu konstrukcjach również sprzęgło wolnobieżne.Prostsza pod względem mechanicznym – nie ma przekładni redukcyjnej.
KompaktowośćPrzekładnia pozwala uzyskać określoną charakterystykę napędu z relatywnie kompaktowej jednostki.Rozmiar i masa zależą od konkretnej konstrukcji oraz wymaganych parametrów.
Praca silnikaSilnik może obracać się szybciej niż koło dzięki redukcji przekładni.Silnik pracuje bez mechanicznej redukcji między wirnikiem a kołem.
Jazda bez wspomaganiaKonstrukcje ze sprzęgłem mogą skutecznie odłączać silnik podczas toczenia.Wirnik pozostaje związany z obracającym się kołem; odczuwalny opór zależy od konkretnej konstrukcji i sterowania.
Ważne: określenie „hub drive nie korzysta z przełożeń” jest uproszczeniem. Typowy hub nie wykorzystuje kasety roweru do zmiany przełożenia samego silnika. Hub przekładniowy może jednak mieć własną przekładnię redukcyjną, a istnieją też bardziej zaawansowane konstrukcje z automatycznymi przełożeniami wewnętrznymi, np. Bafang H720 i H730.

Mid drive czy hub drive – krótki werdykt

Jeżeli często jeździsz po stromych podjazdach, w górach albo po technicznych trasach MTB, mid drive jest zazwyczaj lepszym punktem wyjścia. Największą przewagą silnika centralnego jest możliwość wykorzystania przełożeń roweru oraz korzystne położenie jednostki blisko środka ramy.

Jeżeli jeździsz głównie po płaskim, zależy Ci na ograniczeniu dodatkowego obciążenia łańcucha i kasety albo planujesz konwersję zwykłego roweru, hub drive może być bardzo dobrym rozwiązaniem.

W wielu przypadkach ważniejszy od samego wyboru mid drive vs hub drive jest jednak konkretny system. Masa, naturalność wspomagania, poziom hałasu, trwałość czy koszt serwisu mogą znacznie różnić się między silnikami należącymi do tej samej kategorii.

Najczęściej zadawane pytania

Co jest lepsze – mid drive czy hub drive?

Nie ma jednego rozwiązania lepszego we wszystkich zastosowaniach. Mid drive ma największą przewagę na stromych podjazdach i w mocno zróżnicowanym terenie. Hub drive jest bardzo racjonalnym rozwiązaniem na płaskich trasach, w mieście oraz przy konwersjach.

Czy silnik centralny jest lepszy pod górę?

Zwykle tak, szczególnie na stromych i długich podjazdach. Mid drive może wykorzystać niskie przełożenie roweru, dzięki czemu przy niewielkiej prędkości jazdy silnik może pracować przy wyższych obrotach niż samo koło.

Czy hub drive mniej zużywa łańcuch i kasetę?

Moment silnika w piaście nie jest przenoszony przez łańcuch i kasetę, dlatego nie obciąża ich w taki sposób jak moment silnika centralnego. Łańcuch i kaseta nadal oczywiście zużywają się podczas pedałowania.

Reklama

Czy mid drive daje bardziej naturalne wspomaganie?

Nie zawsze. Naturalność reakcji zależy przede wszystkim od sposobu pomiaru pedałowania i algorytmu sterowania. Nowoczesny hub wyposażony w dobry czujnik momentu również może zapewniać bardzo płynne wspomaganie.

Czy hub drive jest cięższy od mid drive?

Nie można tego stwierdzić bez porównania konkretnych modeli. Hub umieszcza masę silnika w kole, ale sama jednostka nie musi być cięższa od silnika centralnego.

Czy silnik w piaście utrudnia wymianę dętki?

Może utrudniać demontaż napędzanego koła, ale dużo zależy od konstrukcji. W rowerze z mid drive silnik pozostaje w ramie, dlatego demontaż koła jest zazwyczaj prostszy.

Co lepsze do e-MTB – mid drive czy hub drive?

Do typowego, technicznego e-MTB mid drive ma wyraźną przewagę dzięki centralnemu położeniu masy oraz możliwości wykorzystania przełożeń roweru.

Co lepsze do miasta – silnik centralny czy w piaście?

Na płaskim terenie oba rozwiązania mogą być bardzo dobre. W mieście często większe znaczenie mają kultura pracy konkretnego systemu, czujnik momentu, bateria, geometria, masa i cena roweru.

Czy po zerwaniu łańcucha rower z hubem może nadal jechać?

Mechanicznie silnik w piaście nie potrzebuje łańcucha do obracania kołem. Faktyczna możliwość korzystania ze wspomagania po zerwaniu łańcucha zależy jednak od sposobu aktywacji systemu i zastosowanych czujników.

Który napęd jest bardziej niezawodny?

Nie da się tego określić na podstawie samego położenia silnika. Większe znaczenie mają konkretny producent, model, konstrukcja, elektronika, warunki eksploatacji oraz dostępność części i serwisu.

Który napęd jest tańszy w naprawie?

Nie ma uniwersalnej odpowiedzi. Nowoczesny hub może być rozbudowanym systemem elektronicznym, a koszty napraw silników centralnych również bardzo różnią się pomiędzy markami i generacjami.

Co lepsze do przeróbki zwykłego roweru na elektryczny?

Hub drive jest zazwyczaj prostszym rozwiązaniem do konwersji, ponieważ silnik trafia do koła. Nadal trzeba jednak sprawdzić kompatybilność ramy, osi, hamulców i szerokości montażowej.

Źródła i materiały referencyjne

Research merytoryczny: sierpień 2026 r. Parametry i rozwiązania techniczne mogą różnić się między producentami, modelami i kolejnymi generacjami napędów.

E-book · Praktyczny poradnik zakupu
E-book Mój pierwszy rower elektryczny – praktyczny poradnik zakupu e-bike’a
Silnik centralny czy w piaście? Wybierz napęd bez marketingu
Dlaczego sama moc silnika nie mówi wszystkiego, czym różni się czujnik momentu od czujnika kadencji i jaki napęd pasuje do Twoich tras.
29 zł
Kup e-booka za 29 zł →
Płatność jednorazowa · Dostęp natychmiast · Plik PDF