Jak zmieniać biegi w rowerze elektrycznym? Poradnik

Reklama

Jak prawidłowo zmieniać biegi w rowerze elektrycznym?

W klasycznym napędzie z kasetą i tylną przerzutką łańcuch musi się poruszać, aby przejść z jednej koronki na drugą. Dlatego podczas używania manetki nie zatrzymuj całkowicie korby. Shimano w instrukcji obsługi manetki zaleca obracanie korbą podczas zmiany przełożenia.

W praktyce pedałuj płynnie, na chwilę zmniejsz nacisk na pedały, użyj manetki i pozwól łańcuchowi przejść na wybraną koronkę. Gdy zmiana się zakończy, możesz ponownie mocniej nacisnąć na pedały. Chodzi o krótkie odciążenie napędu, a nie o zatrzymywanie pedałowania.

Ruszanie

Przed ruszeniem wybierz przełożenie, które pozwoli rozpocząć pedałowanie bez dużej siły. Zwykle będzie to raczej lżejszy niż cięższy bieg, ale nie ma jednego numeru przełożenia właściwego dla wszystkich rowerów. Znaczenie mają między innymi zakres kasety, nachylenie terenu i konstrukcja napędu.

Po rozpędzeniu roweru stopniowo przechodź na cięższe przełożenia. Mocne wspomaganie może ułatwić start na ciężkim biegu, ale nie oznacza to, że taki sposób ruszania jest korzystny dla napędu.

Jazda po płaskim

Na płaskim terenie wybieraj przełożenie pozwalające pedałować płynnie, bez bardzo wolnego i siłowego naciskania na pedały, ale też bez kręcenia korbą niemal bez oporu. Bosch podaje około 60–90 obr./min jako typowy zakres kadencji użytkowników rowerów elektrycznych, jednak nie jest to sztywna wartość obowiązująca każdego rowerzystę i każdy napęd.

Jeżeli pedały obracają się bardzo szybko i niemal nie czujesz oporu, możesz wybrać cięższe przełożenie. Jeśli korba obraca się wolno, a każdy obrót wymaga dużej siły, zwykle lepszym rozwiązaniem będzie lżejszy bieg.

Podjazd

Najlepiej zredukować przełożenie jeszcze przed stromszym fragmentem. Wjedziesz wtedy na podjazd na odpowiednio lekkim biegu, zamiast próbować przenieść łańcuch na znacznie większą koronkę dokładnie w chwili największego nacisku na pedały.

Jeśli musisz zmienić bieg już na podjeździe, w typowej klasycznej przerzutce nadal obracaj korbą, ale chwilowo zmniejsz nacisk. Dzięki temu zmiana odbywa się przy mniejszym obciążeniu łańcucha i zębatek.

Zatrzymanie i ponowne ruszenie

Jeśli widzisz czerwone światło lub wiesz, że za chwilę się zatrzymasz, jeszcze podczas toczenia roweru wybierz lżejsze przełożenie. Ponowne ruszenie będzie wtedy łatwiejsze i nie będzie wymagało mocnego nacisku na pedały od pierwszego obrotu korby.

W rowerze z klasyczną przerzutką zewnętrzną samo naciśnięcie manetki na postoju nie przeniesie łańcucha na inną koronkę, ponieważ napęd się nie obraca. Piasty z wewnętrznymi przełożeniami oraz niektóre bardziej zaawansowane systemy elektroniczne mogą działać inaczej.

Dlaczego technika zmiany biegów ma szczególne znaczenie przy silniku centralnym?

W typowym rowerze z silnikiem centralnym, łańcuchem i przerzutką zewnętrzną siła silnika trafia do tylnego koła przez ten sam łańcuch i kasetę, które przenoszą siłę rowerzysty. Przy wysokim poziomie wspomagania obciążenie tych elementów może więc być większe niż w zwykłym rowerze.

W wielu współczesnych napędach centralnych czujnik momentu mierzy siłę, z jaką naciskasz na pedały, a system wykorzystuje ten sygnał do sterowania wspomaganiem. Gdy na chwilę zmniejszasz nacisk, ograniczasz mechaniczne obciążenie napędu, a w systemach reagujących na siłę pedałowania zwykle maleje również wsparcie silnika.

Dlatego w klasycznym układzie z silnikiem centralnym i przerzutką zewnętrzną odciążenie pedałów podczas zmiany jest szczególnie dobrym nawykiem. Nie dotyczy to jednak wszystkich rowerów z silnikiem centralnym. Jednostki te mogą współpracować również z paskiem, piastą wielobiegową albo przekładnią bezstopniową, a sposób sterowania wspomaganiem także zależy od konstrukcji konkretnego napędu.

W rowerze z silnikiem umieszczonym w przedniej lub tylnej piaście silnik napędza koło, w którym jest zamontowany, bez pośrednictwa rowerowego łańcucha i kasety. Łańcuch nadal przenosi siłę nóg rowerzysty, więc prawidłowa obsługa przerzutki pozostaje ważna, ale sam silnik nie obciąża kasety tak jak w typowym napędzie centralnym z przerzutką zewnętrzną.

Więcej o różnicach konstrukcyjnych znajdziesz w poradniku silnik centralny czy silnik w piaście – porównanie.

Reklama

Nie każdy system zmiany biegów działa tak samo

Opisane wcześniej zmniejszanie nacisku na pedały jest dobrym nawykiem w wielu klasycznych napędach. Współczesne rowery elektryczne korzystają jednak także z systemów zaprojektowanych według innych założeń.

Klasyczna przerzutka zewnętrzna

To właśnie tego typu napędu dotyczą podstawowe zasady opisane wcześniej. Łańcuch powinien pozostawać w ruchu podczas zmiany, a chwilowe zmniejszenie nacisku na pedały ułatwia płynne przejście na inną koronkę. Nowsze konstrukcje kaset i łańcuchów mogą lepiej radzić sobie ze zmianą przy większym obciążeniu, ale dokładne możliwości zależą od konkretnego systemu.

SRAM Eagle Transmission

SRAM Eagle Transmission w standardzie T-Type jest ważnym wyjątkiem od klasycznej zasady. System został zaprojektowany tak, aby umożliwiać zmianę przełożeń również pod dużym obciążeniem. SRAM wskazuje możliwość zmiany przy pełnej mocy jako jedną z cech tego napędu.

Nie oznacza to jednak, że tę samą zasadę można przenieść na każdą starszą przerzutkę SRAM. Zawsze liczy się konkretny system zamontowany w rowerze.

Piasta z wewnętrznymi przełożeniami

Wiele piast z wewnętrznymi przełożeniami umożliwia zmianę biegu podczas postoju. Jest to wygodne szczególnie w mieście: jeśli zatrzymasz się niespodziewanie na ciężkim przełożeniu, w odpowiednim systemie możesz wybrać lżejszy bieg przed ponownym ruszeniem.

Nie każda piasta pozwala jednak swobodnie zmieniać przełożenia przy dużym obciążeniu. Jeżeli taka piasta współpracuje z silnikiem centralnym, chwilowe zmniejszenie nacisku na pedały może być szczególnie ważne, ponieważ moment silnika również trafia do przekładni. Szczegółowe zasady zależą od konkretnego modelu.

Enviolo

Enviolo to piasta z bezstopniową przekładnią typu CVT. Zamiast klasycznych zestawów zębatek wykorzystuje obracające się i przechylające kule, których ustawienie płynnie zmienia przełożenie. Dzięki temu nie wybierasz kolejnych, wyraźnie oddzielonych biegów, lecz regulujesz przełożenie w dostępnym zakresie.

W ręcznie sterowanych systemach Enviolo bardzo wysokie obciążenie lub moment może utrudnić albo chwilowo ograniczyć zmianę przełożenia. W takiej sytuacji zmniejszenie nacisku na pedały ułatwia pracę mechanizmu. Według producenta ograniczenie to nie występuje w nowszych, mocniejszych interfejsach Enviolo Automatic (AUTOMATiQ).

Ręcznie sterowane Enviolo pozwala również zmieniać przełożenie na postoju, ale nie w pełnym zakresie. Producent podaje, że bez ruchu można wykorzystać około połowy zakresu przekładni. Pełny zakres zmiany jest dostępny podczas ruchu roweru.

Elektroniczna i automatyczna zmiana biegów

W bardziej zaawansowanych rowerach elektrycznych układ zmiany przełożeń może współpracować bezpośrednio z jednostką napędową. Przykładem jest Bosch eShift. Sposób działania zależy od zastosowanej przerzutki lub piasty. W konfiguracjach, w których zmiana przy dużym obciążeniu jest niewskazana, system może zsynchronizować moment zmiany biegu z chwilowym ograniczeniem wsparcia silnika, dzięki czemu zmiana przebiega płynniej. Przy kompatybilnych przerzutkach Bosch wskazuje natomiast, że zmiana może odbywać się bez konieczności świadomego zmniejszania nacisku na pedały.

Shimano FREE SHIFT pozwala w kompatybilnych rowerach elektrycznych z Di2 zmienić przełożenie podczas toczenia bez pedałowania. Jednostka napędowa obraca wtedy przednią tarczę, dzięki czemu łańcuch pozostaje w ruchu i przerzutka może zmienić bieg mimo nieruchomych korb. System nie służy przy tym do rozpędzania roweru. FREE SHIFT działa podczas toczenia się roweru, a nie na postoju, i wymaga kompatybilnych komponentów.

Szersze porównanie takich rozwiązań znajdziesz w artykule automatyczna zmiana biegów w rowerze elektrycznym – jak działa i czy warto?.

Najczęstsze błędy podczas zmiany biegów

Zmiana dopiero w połowie stromego podjazdu. W klasycznym napędzie jest wtedy znacznie trudniej odciążyć łańcuch, ponieważ nacisk na pedały jest duży. Lepiej wybrać lżejsze przełożenie wcześniej.

Całkowite zatrzymanie pedałowania podczas zmiany w klasycznej przerzutce. Łańcuch musi się poruszać, aby przejść na inną koronkę. Obracaj więc korbą, jednocześnie ograniczając nacisk.

Stała jazda na bardzo ciężkim biegu. Silnik może sprawić, że takie przełożenie wydaje się łatwiejsze niż w zwykłym rowerze, ale nadal oznacza ono często wolne, siłowe pedałowanie. Lepiej zmieniać bieg wraz ze zmianą prędkości i terenu.

Reklama

Zwiększanie wspomagania zamiast redukcji przełożenia przed podjazdem. Mocniejszy tryb silnika pomaga pokonać wzniesienie, ale nie zastępuje właściwego biegu. Najpierw dobierz przełożenie, a potem poziom wspomagania.

Wielokrotne klikanie manetką na postoju. W klasycznej przerzutce łańcuch nie może przejść na inną koronkę, dopóki napęd się nie obraca. Jeśli przed ruszeniem wybierzesz manetką kilka kolejnych przełożeń, po rozpoczęciu pedałowania napęd będzie próbował dojść do wybranego ustawienia. Przy mocnym starcie może to oznaczać głośną i mało płynną zmianę. Lepiej zredukować bieg jeszcze przed zatrzymaniem.

Jeżeli interesuje Cię przede wszystkim dobór konkretnego przełożenia do prędkości, ruszania i podjazdów, zobacz także poradnik na jakim biegu jeździć rowerem elektrycznym.

Czy sposób zmiany biegów wpływa na zasięg?

Tak, sposób korzystania z przełożeń może wpływać na efektywność jazdy, ale nie ma jednego wiarygodnego procentu, o który prawidłowa zmiana biegów zwiększy zasięg każdego roweru elektrycznego. Wynik zależy między innymi od napędu, poziomu wspomagania, prędkości, masy rowerzysty i bagażu, terenu, temperatury, liczby zatrzymań oraz oporów toczenia.

Bosch wymienia prawidłową zmianę przełożeń wśród czynników wpływających na efektywność jazdy. Producent zaleca lekkie przełożenie przy ruszaniu i na podjazdach, a następnie przechodzenie na cięższe biegi odpowiednio do terenu i prędkości.

Nie trzeba więc szukać jednego „idealnego biegu oszczędzającego baterię”. Ważniejsze jest dopasowywanie przełożenia do sytuacji i unikanie długiej jazdy z bardzo niską kadencją oraz dużym naciskiem na pedały, szczególnie w klasycznym napędzie z silnikiem centralnym.

Kiedy problemem nie jest technika zmiany biegów?

Jeżeli zmieniasz biegi przy umiarkowanym obciążeniu, a napęd nadal głośno strzela, przeskakuje, nie chce wejść na wybraną koronkę albo samoczynnie zmienia przełożenie, przyczyna może leżeć w regulacji lub zużyciu podzespołów.

Warto wtedy sprawdzić stan łańcucha i kasety, czystość napędu, linkę i pancerz w systemie mechanicznym, ustawienie przerzutki oraz to, czy hak przerzutki nie jest wygięty. Przy przerzutkach elektronicznych diagnostyka zależy od konkretnego systemu.

Nie ustawiaj śrub ograniczających ani odległości górnej rolki od kasety według uniwersalnej wartości z ogólnego poradnika. Wymagania mogą różnić się zależnie od modelu przerzutki i kasety.

Jeśli problem dotyczy regulacji, przejdź do szczegółowego poradnika regulacja tylnej przerzutki w rowerze elektrycznym. Jeżeli dopiero wybierasz rodzaj układu zmiany przełożeń, pomocny będzie artykuł jaka przerzutka do roweru elektrycznego.

Podsumowanie

W codziennej jeździe dobrze sprawdza się prosta zasada: najpierw dobierz właściwe przełożenie, a dopiero potem dostosuj poziom wspomagania. Silnik może ułatwić ruszanie i podjazd, ale nie powinien zastępować pracy przerzutki.

W klasycznym napędzie warto również zmieniać biegi z wyprzedzeniem i na chwilę odciążać pedały. Jeśli rower korzysta z Enviolo, SRAM Eagle Transmission, Shimano FREE SHIFT, Bosch eShift lub innego bardziej zaawansowanego systemu, zasady mogą się różnić — wtedy najważniejsze są zalecenia producenta konkretnego napędu.

Źródła i materiały referencyjne

1. Shimano – instrukcja obsługi manetki zmiany przełożeń.
2. Bosch eBike Systems – kadencja i jej zależność od przełożenia.
3. Bosch eBike Systems – Performance Line CX i czujnik momentu.
4. Bosch eBike Systems – zasięg i czynniki wpływające na efektywność jazdy.
5. SRAM – Eagle Transmission i zmiana przełożeń pod obciążeniem.
6. Enviolo – budowa i działanie bezstopniowej przekładni.
7. Enviolo – ręczna zmiana przełożeń i zakres dostępny na postoju.
8. Enviolo – zmiana przełożeń pod dużym obciążeniem.
9. Shimano – technologia FREE SHIFT.
10. Bosch eBike Systems – działanie eShift.